Noticias de NavarraDiario de Noticias de Navarra. Noticias de última hora locales, nacionales, e internacionales.

Saltar al Contenido

Períodico de Diario de Noticias de Navarra
Iñaki Dorronsoro eusko ikaskuntzako lehendakaria

“Euskal gizarte bezala, etorkizunaren ikuspegi orokor bat jorratzeko beharra daukagu”

Sei urte daramatza Iñaki Dorronsorok Eusko Ikaskuntzaren lehendakari bezala, erakundearentzat erabakigarriak izan diren urteak, dudarik gabe.

Miren Mindegia - Lunes, 11 de Junio de 2018 - Actualizado a las 06:02h

Iñaki Dorronsoro, Eusko Ikaskuntzako Lehendakaria.

Iñaki Dorronsoro, Eusko Ikaskuntzako Lehendakaria. (Iker Azurmendi)

Galería Noticia

Iñaki Dorronsoro, Eusko Ikaskuntzako Lehendakaria.

iruñea- 2012an ailegatu zen Iñaki Dorronsoro Eusko Ikaskuntzaren lehendakaritzara, krisi ekonomikoa medio, barne krisia agerian utzi zuen zurrunbilo baten erdian. Gauzak birpentsatzeko garaia zen, sustraietara jo eta oinarrizko galderak berriro erantzuteko: Zer? Zergatik? Nola? Norentzat? Egindako ibilbidearen eskuratutako lorpenak aintzat hartuta, baina etorkizunari aurre egiteko tradizioaren sokak askatu behar zirela kontziente izanik, erakundea iraultzeko ardura hartu zuen Dorronsorok. Eta horretan dabil egun ere. Urteurren berezi honetan, Eusko Ikaskuntzak abiatu duen bide berriaren lehenengo fruituak erakusteko parada izanen du, Oñatin azaroaren akabailan ospatuko den kongresuan. Geroz eta konplexuagoa eta anitzagoa den jendarte batean, erakundearen lehendakariak garbi dauka zein den Eusko Ikaskuntzaren papera: euskal gizartearen erronkak atzematea, euskal gizarte bezala identifikatuko gaituen erantzunak emateko.

Goazen Eusko Ikaskuntzaren jatorrira: 1918 urtean kokatzen gara, karlistaldien ondorengo garaian. Zergatik eta zer nolako testuingurutan sortu zen erakundea?

-Garai hartako Euskal Herrian, bazegoen nolabaiteko klima birsor-tzaile bat. Kezka berezi bat zegoen euskal kultura eta identitatearen galerari dagokionez, eta horrek eragin zuen Eusko Ikaskuntzaren sorkuntza. Jende asko bildu zen, tartean Arturo Campion buru zuen Asociación Euskara izeneko nafar talde bat, eta beste elkarte ba-tzuekin batera, Eusko Ikaskuntzari bultzada eman zioten. Arturo Campion izan zen lehenengo ohorezko lehendakaria, nafarrek izan zuten paper garrantzitsua islatzen duena. Nafarroan, gaur egungoa baino testuinguru hobea zegoen orduan euskarari eta euskal kulturari dagokionez, zentzu zabal batean ulertuta.

Kezka horren baitan, zeintzuk ziren euskal gizartearen gabezi nagusiak?

-Gabezi horien artean, garrantzi-tsuenetako bat eta sorreraren arrazoi nagusietako bat izan zena, Euskal Herriko unibertsitate baten gabezia zen. Lehenengo proiektuetako bat izan zen. Ondoren, hizkun-tza zen beste kezka nagusietako bat. Horregatik, han bildu ziren jende talde batek sortuko zuen urtebete geroago Euskaltzaindia.

Lurralde eta administrazio desberdinetan banatutako herria izatea, alta, zailtasun nagusietako bat izan da hasieratik, ezta?

-Lau Foru Aldundiak izan ziren sortzaileak, gaur egun EAEko hiru Foru Aldundiek eta Nafarroako Gobernuak kontseilu errektorean jarraitzen dute. Aurten, gure gobernu organoan administrazio guztien ordezkaritza lortuko dugu, izan ere, Ipar Euskal Herriko ordezkari bat lotu dugu dagoeneko. Marka polita izango da. Horrek esan nahi du Euskal Herrian dagoen erakunde bakarra garela, gobernu organoan Euskal Herriko lurralde administrazio guztien ordezkari-tza izango duena.

Euskal Herriko lurraldeen arteko zubi-lan horren kudeaketa nola landu zen erakundearen lehenengo garai hartan?

-Ideologikoki, trantsizio garai bat zen, lehengo arotik modernitatera bidean;eta Euskal Herrian, Europako beste herrialdetan bezala, horrek izugarrizko aldaketa eta tentsioak eragin zituen. Hala eta guztiz ere, Nafarroako ideologia desberdinetako pertsonen arteko konfluentzia eta adostasunak, Gipuzkoa, Bizkaia eta Arabakoenak bezalaxe, gaur egun dauzkagunak baino hobeak zirela uste dut.

“Ideologia desberdinetako jendearen arteko adostasunak, egun baino errazago ematen ziren lehen”

Adostasun horren eskutik etorri zen Euskal Autonomiaren Estatutua? Zeintzuk ziren dokumentu horren marra nagusiak?

-Bai. Estatutu horretan, foruen berrintegrazioaren kontzeptuak indar handia zeukan. Foruzaleek, behin ere ez zuten zalantzan jar-tzen Euskal Herriak Espainiaren baitan egon behar zuenik, baina Foruen printzipio eta arauetan, eta hori ia independentzia zen. Estatutuak horren kutsu ikaragarria dauka. Nire zalantzak ditut gaur egun hori onartuko ote zen, orduan onartu zen bezala.

Zergatik ez da ematen egun, orduko adostasun maila hori?

-Herri honen historian, uste dut gerra zibila ez zela Espainiako Gerra Zibila bakarrik izan. Euskaldunen arteko gerra zibila ere izan zela uste dut. Eta gerra zibilak gerra bortitzenak dira, gizarte baten baitan dolurik latzenak uzten dituztenak. Izugarrizko zatiketak sortu zituen, anaien arteko gerra izan zen. Geroago, ETAren eraginak ere, Nafarroan batik bat, gizartearen sektore oso inportante bat eusko eta vasco kontzeptu horren kontra jartzera, atrintxeratzera, eraman du. Hori, poliki-poliki gainditu behar den gauza bat da.

Euskal kulturaren kontrako jarrera ez zen egungoa bezain zorrotza Nafarroan, beraz?

-Estatutu ospetsua egin zen garaiko eztabaidak eta bilerak irakurri ditut eta bertan argi gelditzen da Nafarroako ezkertiar errepublikar jendeak zein eskubiko foruzale tradizionalistek gauza bera esaten zutela: “eh, Gipuzkoa, Bizkaia eta Arabakoak gure anaiak dira”. Gaur, ezta urrundik ere.

Erakunde berritzailea izan zen Eusko Ikaskuntza sorreratik, batez ere gizartearen parte-hartze aktiboa bilatu zuelako.

-Hasieratik bazkidetza ikaragarria izan zen. Planteatu zen proiektua, garai hartako egoeran, oso erakargarria zen eta jende pilo bat bildu zuen. Herri honetako intelektualek, zentzu zabal batean, Eusko Ikaskuntzarekin bat egin zuten. Oraindik gizarte zibileko erakundeak asmatu gabe zeuden eta, praxian, Eusko Ikaskuntzak hori abian jarri zuen. Antolaketa eredua, hori bai, unibertsitatearen eredua izan zen. Oso akademikoa zen. Hori, sei urte lehenago sortu zen Institut de Studis Catalans-etik kopiatu zuten. Egituraketa akademiko klasikoa izan arren, bazkidegoan oinarritutu zen.

Urte beltz batzuk ere egon ziren, Primo de Riveraren diktaduraren, gerra zibilaren eta Francoren diktaduraren ondorioz. 1978an eman zen berpizkundea, Oñatin. Nola baloratzen duzu ordutik egindako ibilbidea?

-Birsortze bat izan zen. Kon-tzeptzio eta antolaketa-eredu aldetik, ordea, oso kontinuista izan zen. Lehendakaria Joxe Migel Barandiaran izan zen, garai hartan 80 urte inguru izango zituena jada. Modu horretan, ordutik orain arte, oso bide luzea egin dugu. Baina 2007-2008an, krisi ekonomikoak kalte izugarria egin zion Eusko Ikaskuntzari. 2010ean, Joxe Mari Muñoari tokatu zitzaion zezen horri adarretatik heltzea. Krisi momentuetan erakunde guztietan egoten dira ezongonkortasun eta konfliktoak, eta Joxe Marik ez zuen agindua bukatu.

“Pentsamendu ireki eta anitzaren bultzatzaile izan nahi dugu, apolitikoak ez, baina ideologikoki neutroak”

Une hartan iritsi zitzaizun zuri Eusko Ikaskuntzaren buruan jar-tzea, ezta? Zer nolako erakundea aurkitu zenuen?

-Bai, 2012an etorri nintzen, krisi ekonomikoa bizi-bizirik zegoenean. Ni enpresa mundutik nator, 40 urtez Arrasateko kooperatiban lan egin dut, eta egoera zailei aurre egitea tokatu izan zait. Praxian eta teorian, aspaldian ikasi nuen krisi ekonomikoak oso gogorrak izan arren, oportunidade oso politak direla erakunde baten eraberritzerako. Erakundearen krisia mahai gainean jartzen du krisi ekonomikoak. Horrela ulertuta, krisi ekonomikoari aurre egiteko erabaki batzuk hartu genituen.

Erabaki horiek ez ziren errazak suertatuko...

-Eusko Ikaskuntza osatzen duten talde guztien artean, 54 langile geunden 2012an. Gaur, denen artean 17 gara. Oso gogorra izan zen. Baina Eusko Ikaskuntzaren gaur egungo posizionamendua ikertzeko aprobetxatu genuen. Prozesu parte-hartzaile bat martxan jarri genuen, bazkide guztiak deituz, eta mahai gainean jarri genien aurretik egindako auto-diagnosia. Egitura eta eredu berriaren proposamen bat egin nien.

Aurrerapauso bat emateko unea izan zen, dudarik gabe. Zer mantendu zen aurreko eredutik eta zertan eman ziren haustura nagusiak?

-Izena eta izana, historikoa, mantentzea erabaki genuen;baita misioaren aldetik ere, baina gaurko terminologia modernoagora ekarriz. Misioa, azken finean, Euskal Herriko erronka, problematika eta gabeziei erreparatzea eta ikerketa, hausnarketa eta dibulgazioa gara-tzea izan da, beti gizarte zibiletik abiatuta eta gizarte zibilari zuzenduta. Ezaugarri nagusiak ere mantendu dira: gure zatiketa administratibo eta politikoen gainetik, Euskal Herria bere osotasunetik aztertzeko planteamendua, eta horren gainetik, hausnarketarako esparru integratu bat izatea.

Eta zertan eman zen haustura nagusia?

-Diziplina zientifikoen sailkapenean oinarrituta izan beharrean, erakunde multidiziplinarra egitea erabaki zen. Tortillari buelta eman genion. Diziplina bakoitzak bere lana egiten ibili beharrean, gure abiapuntua Euskal Herriko problemak identifikatu eta horietako bakoitzaren inguruan lanean diziplina desberdinetako pertsonak lanean jartzea izan behar zen. Hori izan zen aldaketa erradikalena.

Euskal Herriko gizartea arras dinamikoa, ekintzailea izan da betidanik, elkarte eta mugimendu aunitz sortzen dira han eta hemen, baina maiz bakoitza bere aldetik dabilela dirudi. Gero eta konplexuagoa eta anitzagoa den gizarte batean, nola sortu daiteke eztabaida eta hausnarketarako espazio bateratzaile bat?

-Erakundeen artean paper integra-tzaile eta bateratzaile bat izatea ere bada gure helburuetako bat. Ez da erraza, praxian. Pentsamendu ireki eta anitzaren bultzatzaile izan nahi dugu, apolitikoak ez, baina neutroak ideologikoki. Borroka ideologikoa hain gogorra den esparru horretatik aldentzen den plataforma bat izan nahi dugu. Zaila da, baina hori ere egin beharra da. Ideologiari begiratu beharrean, Euskal Herria maite duten pertsonei ateak iriki eta eztabaidak sustatzea, tentsio hori alde batera utzita.

“Euskaldunon meta-historia idaztea oinarrizkoa iruditzen zaigu, gure ikuspegi propiotik”

Eta zeintzuk dira gaur egun Euskal Herriak dituen arazo eta erronka nagusiak?

-Hori identifikatzea izan da lehenengo urratsa. Hasteko, hizkuntza da gure ardatza, euskera. Gure errealitatea, gizartea eta kultura zehaztea: gure baloreak, gure identitatea. Gero, gure enpresa eredua, ekonomia ereduaz eztabaidatzea. Laugarren, gure egituraketa juridiko-politikoa, autogobernuaren asuntoa. Dagoeneko lantzen ari garen gai bat da, hiru ikuspegitatik: Euskal Herria Europan, Euskal Herria Espainian eta Frantzian, eta Euskal Herria bere baitan. Hiru eredu horiek landu ditugu eta kongresura eramango ditugu ondorio batzuk. Eta bestalde, etorkizunaz hausnartzea.

Etorkizunerako lerroak marraztea?

-Herri honetan, uste dut ez daukagula, ikuspegi integratu batetik, etorkizunari buruzko pentsamendu argirik: zein eszenatoki dauzkagun, nola ikusten ditugun, zer gustatuko litzaiguken... Eta hori jorra-tzeko beharra daukagu.

Iragana oinarritzat hartzea etorkizunera begiratzeko modua dela erraten da. Baina badaukagu euskaldunok gure historiaren inguruko errelato argi bat?

-Euskal Herriaren historia oso oinarri garrantzitsu bat da gure-tzat. Erabat desestrukturatuta daukagu gure herriaren historiaren kontaketa. Historiak elikatu behar du beste guztia, eta meta historia bat idatzi behar dugu, herri bezala kontatuko gaituena, gure ikuspegitik, eta ez Espainiaren ikuspegitik. Gure artean polemikak daude, Nabarraldekoak alde batetik eta Bizkaiko foralistak bestetik;bien ikuspegiak dira gure historia. Esparru bat sortu behar dugu ikuspegi desberdin horiek mahai-gainean jarri eta gure diagnosia egiteko. Momentu honetan buruan daukadan gauza nagusietako bat da.

Eztabaidatzeko gaitasuna falta zaigula errango zenuke?

-Herri honetan dogmatismorako eta sektarismo joera argi bat daukagu, gure artean, eta bitartean beste aldean daudenak oso garbi daukate zer egin behar duten. Oraintxe bertan, adibide bat jartzeagatik, Euskal Herriko historia garaikideko liburu bat irakurtzen ari naiz, hainbat egileren artean ida-tzitakoa. Kapitulu batzuk tira, pasatu daitezke, baina beste batzuk... Badirudi hemen ETA besterik ez dela gertatu, eta ETAk egin dituen astakeri guztiak ETAri bakarrik ez, eta mugimendu abertzale guztiari ezartzen zaizkie, euskara bera ere zutabe nagusietako bat bezala ezartzen dute horren baitan. Hori idatzi dutenak, asko, Euskal Herriko Unibertsitateko irakasleak dira. Liburua argitaratzeko dirua, gainera, Madriletik jasotzen da. Eta ez gara kontziente guzti horretaz.