Bokazio artistikoaren prezioa

Ingalaterrako hamalau urteko hamar gaztetik lauk diote beren irakasgairik gustukoenak artistikoak direla. Hogeita hamabi urterekin, berriz, hogeita bostetik batek baino ez lan egiten du sormenaren sektorean. Arrakala ez da talentu faltaren edo bokazio faltaren kontua; diru kontua baizik. Eta genero egiturak eta hezkuntza-sistemak ere zer esan handia dute.

Izan ere, Cambridgeko Unibertsitateko talde batek 1,7 milioi ikasle baino gehiagoren hezkuntza-erregistroak aztertu ditu, hamahiru urtetik hogeita hamabi urtera bitarteko 7.200 gazteri egindako inkesta batekin. Orain arte sormeneko bokazioa uzteari buruz egindako ikerketarik zabalena da. Emaitzak pasa den hilabetean argitaratu dira.

Eredua argia da. Hamalau urterekin, gazteen % 42 inguruk nahiago ditu sormen-ikasgaiak. Ez da gutxiengoen fenomenoa, ezta ingurune pribilegiatuena ere. Baina hezkuntza-erabaki bakoitzarekin, ehuneko hori txikiagoa da. Derrigorrezko etapa amaitzean, hots, hamasei urterekin, % 24,7k baino ez du aukeratzen irakasgai artistikoen benetako pisua duen ibilbide bat. Derrigorrezkoaren ondoko prestakuntzan, % 16,9. Unibertsitatean, % 12,2. Lan-merkatuan, % 4.

Unibertsitateko ikasleen % 3,8k baino ez zuen sormen-aukera mantendu aurreko etapa guztietan. Ibilbide iraunkorra ez da ohikoa. Salbuespena da.

“Sormen-arloko unibertsitate-titulua baduzu, askoz ere litekeena da ibilbide sortzaile batean bukatzea. Hala ere, diru-sarrera gutxi dituzten familietako gazteek, eta bereziki neskek, aukera gutxiago dituzte arte-ikasketak egitea benetako aukera bihurtzen den puntura iristeko”, azaldu du Sonia Ilie Cambridgeko Hezkuntza Fakultateko irakasle eta ikerketaren koordinatzaileak.

Diruak dena aldatzen du

Hamasei urtera arte, ingurune behartsuenetako gazteek baliabide gehiago dituzten kideek baino joera handiagoa dute sormen-irakasgaiak aukeratzeko. Une horretatik aurrera joera alderantzikatu egiten da: diziplina horiek gutxien aukeratzen dituztenak dira.

Ikertzaileek zergatia jakin nahi izan dute eta, horretarako, errendimendu akademikoa, ikastetxe mota eta bizileku eremua estatistikoki kontrolatu dituzte. Joerak bere horretan jarraitu zuen. Arrazoia ez da ikasle horiek ‘okerragoak’ direla. Diru kontu bat da; zehazki, diruak ahalbidetzen edo eragozten duenagatik.

Oztoporik zehatzenetako bat ordaindu gabeko praktikak eta portfolioaren eraikuntza dira. Ingurune behartsuetako gazte askok ezin dute lehen urrats hori ordaindu: diseinu-estudio edo ekoiztetxe batean doan lanean ematen diren hilabeteak, enplegatzaileei aurkezteko adina lan-bilduma osatu bitartean. Hasierako kapital hori gabe, sormen-sektorearen atea itxi egiten da jo aurretik ere.

Ikerketan parte hartu dutenek zalantzarik gabe azaltzen dute. Diseinu grafikoa aukeratu zuten arte ederren ordez, bizimodua aurrera atera ezin izateko beldurrez. Ezin izan zituzten materialak edo joan-etorriak ordaindu. Familiek presio egin zieten ibilbide ‘seguruagoak’ aukeratzeko. Artea ez da haien bizitzetatik desagertzen talentu faltagatik. Desagertu egiten da, hura mantentzeak denek beren gain hartu ezin duten kostua duelako.

Genero-arrakala

Hamalau urterekin, neskek mutilek baino interes handiagoa erakusten dute sormeneko ikasgaietan, hogei puntu portzentualetik gorako aldearekin. Lehentasun hori benetako hautuetan islatzen da derrigorrezko eta derrigorrezkoaren ondoko hezkuntzan. Baina unibertsitatean joera alderantzikatu egiten da: mutilek apur bat gainditzen dituzte neskak sormeneko ikasketak egiteko probabilitatean, eta alde hori lan-merkatuan ere mantentzen da.

Arrazoia ez da soilik ekonomikoa. Neskek familia-erresistentzia bat deskribatzen dute, mutiletan intentsitate berean agertzen ez dena: beren sormen-jardueretarako babesa jaso aurretik, beren balioa behin eta berriz erakutsi behar dute. Partaide batek horrela laburbildu zuen: bide luzea izan zen gurasoei gai zela erakusteko, ondo ematen zitzaiola frogatzeko, behin eta berriz.

Egoera larriagotu egiten da generoa eta klase soziala gurutzatzen direnean. Hamasei urterekin, neska izatea eta ingurune behartsukoa izatea, banaka hartuta, sormen-irakasgaiak aukeratzeko probabilitatea handitzen duten faktoreak dira. Baina konbinatzen direnean, efektua alderantzikatu egiten da. Derrigorrezkoaren ondoko etapan, ingurune behartsuetako neskak dira ikerketa osoan sormen-bidea gehien uzten duen taldea.

Lanbide Heziketak ate bat irekitzen du

Aurkikuntzarik ustekabekoenetako batek Lanbide Heziketarekin du zerikusia. LHko ikastetxeetan aukeratzen da gehien sormenezko irakasgaiak ikastea, atzean dauden aldagai guztiak kontuan hartuta ere. Trebetasun praktikoak bilatzen dituzten gazte askorentzat (diseinu grafikoa, ikus-entzunezko ekoizpena, kultura-kudeaketa), LH da sormenaren mundurako biderik irisgarriena.

“Azterlanean ikusi dugun lanbide-heziketako eskaintza argi eta garbi ibilbide akademiko deiturikoen maila berean dago, eta sormeneko karreretan eta ikasketetan arrakasta izan dezaketen ikasle bikainak sortzen ditu”, adierazi du Pamela Burnard ikerketaren ikertzaile nagusiak. “Era berean, unibertsitatea batzuentzat ibilbide gogokoena ez izateak ez luke esan nahi etorkizunean enplegurik lortu ezin dutenik.”

Arazoa ondoren dator. LHtik igarotzen diren ikasleek askoz probabilitate txikiagoa dute unibertsitateko sormen-titulazio bat eskuratzeko. Eta unibertsitateko titulazioa da, azterlanaren beraren arabera, ondorengo sormenezko enpleguari gehien lotutako faktorea. Emaitza sistema banatua da: prestakuntza praktikoa LHn pilatzen da, baina bertako ikasleek ez dituzte aukera berak unibertsitatetik igarotzen direnekin alderatuta.

Ikastetxeen presioa

Datuetatik haratago, zifrek erabat harrapatzen ez duten zerbait dokumentatzen du ikerketak: gazteek sormen-aukeretatik urruntzeko ikastetxeek egiten duten presio sistematikoa. Parte-hartzaile batzuek antzeko esperientziak deskribatzen dituzte. Espresuki esan zieten ikasgai artistiko bat baino gehiago aukeratzeak etorkizuneko aukerak kaltetuko zizkiela. Ordutegiek ia ezinezko egiten zuten sormenezko hainbat ikasgai uztartzea. Orientazio akademikoa notetan oinarritzen zen, ez interesetan.

Ikertzaileek azpimarratzen dute hori ez dela inolako araudiari erantzuten: ikastetxeentzako jarraibide ofizialen aurkakoa da. Txostenak ondorioztatzen duenez, “badirudi horrek guztiak sormen-lana debaluatzen duten kultura-hierarkiak islatzen dituela”.

“Sormen-ikasgaien balioari buruzko elkarrizketa gogoetatsuagoa behar dugu, eta, argi eta garbi, zenbait kualifikazioren inguruan dagoen esnobismoari buruzkoa”, gehitu du Iliek.

Ikertzaileek neurri zehatzak proposatzen dituzte: derrigorrezkoaren ondoko titulazio-sistemak sinplifikatzea, arte-ikasgaietan espezializatutako irakasleen plantilla indartzea, LH enplegu sortzailerako bide legitimotzat aitortzea eta kaltetuenak diren taldeei laguntza espezifikoa eskaintzea. “Gauzak dauden bezala jarraitzen badute, ikasleen hezkuntza-ibilbidean garatzen diren joerek aukera gehiago dituzte sormen-industrietako desberdintasunak iraunarazteko, eraldatzeko baino”, ondorioztatu du Iliek.

Artearekiko eta sormenarekiko interesa ez da klase-pribilegio bat. Hamalau urterekin, ia unibertsala da. Gero eta pribilegio handiagoa da bokazioari eutsi ahal izatea.