Nerea Torrijos (Bilbo, 1985) jantzi diseinatzaileak ikusentzunezko hainbat edukietarako lanak ondu ditu. Hauetako batzuk Goya Sarietan izendatuak izan dira: '20.000 especies de abejas', 'Irati', 'Akelarre' eta 'Gaua', Paul Urkijoren zuzendaritzapean ekoiztutako azken lana. Bere lanaren lagin bat ikusi nahi duenak, aukera dauka Oreretako Jantzien Zentroan martxoaren 22ra bitarte. Gaua filmerako sortutako jantzi sorta aurkeztu du diseinatzaileak.
Horrelako proiektu bat erakusketa formatuan aurkezten duzun lehen aldia da?
Noizbait jantziren bat aurkeztu dut edo ekitaldiren baten barruan sartu ditut nire diseinuak; baina, oraingoan bezala, sekula ez. Lehenengo aldiz jarri dut ikusgai nire lan baten bilduma osoa museo batean eta horren bueltan erakusketa bat sortu. Proposamena nire lagun eta lankidea den Jokinek egin zidan; Jantziaren Zentroari buruz hitz egin zidan, Gaua-n egindako lana izugarri gustatu zitzaiela eta ni bertako erakusketa baten parte izan nedin nahi zutela aipatu zidan. Berari esker jaio zen proiektu hau, museoko langile batekin harremana baitu, eta, hala, Jokinek beraiekin harremanetan jartzea ahalbideratu zidan.
Pelikulan oinarritutako erakusketa izanda, nola antolatu duzu espazioa jantzien ordenari dagokionez?
Hiru sorginak bata bestearen ondoan jarri ditugu, pelikulan bezalaxe, bloke bat dira: elkarrekin doaz eta elkarrekin topatzen ditu bisitariak. Baso berdinean Kattalin jarri dugu, beste kantoi batean egon arren. Finean, gure nahia sekuentziaren errealismoa sortzea izan da: Ka-ttalin bakarrik doa, ez du uste inorekin topo egingo duenik, bakarrik doa eta sorginak ikusten ditu. Horregatik, hiru sorginak Kattalini begira daude, neska hauengana gerturatzen den bitartean.
Aipatutako sekuentzia hau irudikatzeko, ikuslea arropaz gain basoaren elementuak gehitu dituzula ohartzen da bertan, sekuentzia horretan murgiltzeko, akaso?
Jendea museo batera doanean arropa erakusketen kasuan, argi asko egotea ohituta dago, margolan bat ikustera joango balira bezala: jantzia museoan kokatzen duzu, manikia, argi eta atzealde zuri bat daukan garrantzia azpimatzearren… Hori modaren munduari dagokio, baina gure xedea pelikularen zati bat kontatzea zen; hau da, nire aburuz, jan-tziak gailentzen dira pelikularen berezko inguruan, basoan, alegia. Hala eginda pelikularekiko gertutasuna sentitzeko lagungarria dela uste dugu, baita originalagoa ere.
Beraz, nola ikus daiteke moda erakusketa eta zinemako jantzien erakusketa izaera horien bereizketa?
Jantziak sortzerakoan eta hauen koloreak eta ehunak erabakitzerakoan kokalekuaren ezaugarriak kontua hartu behar ditugu. Adibidez basoaren kolorea, lurrean dauden hostoak, ea gaua den edo ez. Beraz, attrezzoa erabili dugu, baita argiak aldatu ere, hauen indarra murriztuz; finean, asmoa Gaua pelikulak duen iluntasun areagotzea izan da, publikoa pelikulara gerturatu dadin.
"Jantzien prozesua pelikularen arabera alda daiteke, zehaztuta dagoen zerbaitetik hasi arren, zu zure sormenarekin jantzia aldatzen zoaz”
Jantzien ordenak pelikularen kronologiarekin zerikusirik al du?
Emaitzan ikus daitekeen jantzi geruza bakoitza XVII. mendean ikusten zirenekin bat dator; azpiko arropa eta galtzerdiak, kasu. Jantzi bakoitzaren nolakotasunaren zergatia forma eta koloreetan ikus daiteke, pertsonaia bakoitzak izaera oso ezberdina baitu; beraz, hau geometria figuren bidez helarazi nahi genuen: forma borobilagoek adiskide-tza, maitasuna eta ertz gutxiago dituena isla-tzen dute; bertikalagoa dena, aldiz, bidezkoa eta zuzenagoa da.
Oro har, jantziak sortzeko prozesua beti berdina dela esango zenuke?
Ez, erabat inspirazoaren araberakoa da. Beti patroi berdinetik has zaitezke, baina sorkun-tza nolabait bizirik dago, organikoa da. Pelikularen arabera alda daiteke, zehaztuta dagoen zerbaitetik hasi arren, zu zure sormenarekin jantzia aldatzen zoaz.
‘Gaua’ ez da Paul Urkijorekin lan egiten duzun lehenengo aldia. Nola ezberdindu da proiektu hau lan metodologiari dagokionez?
Niretzat erraz samarra izan dela esan dezaket arrazoi anitzengatik: beste pelikuletatik ezagutzen dut, badakit zer den gustuko duena, nolako zuzendaria den, zer behar duen ideiak azaltzen dituenean…. finean, sail bateko sormen gidaria zuzendaria da, haren ideiak tankeratu eta proposamenak egin, besteak beste. Niretzat oso erosoa izan da ezagutzen dudalako, beraz, ulertzen dut zerbait azaltzen didanean, zehazki, zeren bila ari den. Galdatzen duen zuzendaria da, ideiei zerbait gehitzea edo hauen inguruan hausnartzea eskatzen digu. Hau kontuan hartuta egiteko polita izan dela esan dezaket, batez ere Paulen eskutik lan bereziak egitea lortu dudalako, berak lantzen duen generoak berezia den zerbait egitea eskatzen baitu.
Filma XVII. mendean oinarrituta dagoela kontuan hartuta, emakumezkoen eta gizonezkoen jantzien dokumentazio eta sortze prozesua ezberdina izan dela esango zenuke?
Ez, gizonak eta emakumeak ezberdin janzten ziren, baina dokumentazioa beti berdina da, garai berdinekoa da, beraz kuadroak, dokumentuak eta museoak arakatzen ditut. Gero betikoa gertatzen da, garai horietan, formak eta estetika halakoak dira, hortaz, emakumeen janzkeran lan egiteko parada zabalagoa dago. Emakumeak, gaur egun bezala (eta urte askoren zehar ere gertatu da), janzteko modu ezberdin gehiago dauzkagu: jaka modelo ezberdinak, gonak… Gizonezkoak, gehienetan, blusa, alkandora eta prakak daramatzate. Janzteko moduaren arabera, kolorea edo estalkia aldatu daiteke, baina forma berdinak zituzten. Hala ere, ez nuke gizonezkoen jantziteria mugatuagoa zenik, aberastasun ikaragarria baitzegoen alor askotan. Emakumezkoak, aldiz, aukera gehiago eduki ditugu, arreta erakartzeko adibidez.
Emakumezkoen jantziteria, nolabait, zabalagoa dela kontuan hartuta, zailagoa izan da sorkuntza?
Landuagoa da, zalantzarik gabe. Pelikulan hainbat emakume daude, beraz, ez genuen nahi emakume hauek berdin janztea; film batean jendea ez aspertzea nahi duzu, beraz, gauza ezberdinak eskaini behar dituzu. Gauan gizonezko gutxiago daude, beraz, alde horretatik begiratuta, emakumeen jantziak sortzea zailagoa izan da, bakoitzaren nortasuna modu ahalik eta zehatzenean islatu nahi genuelako.
Nolakoa izan da zehazki dokumentazio prozesua?
Antzinako pelikuletako dokumentazioa, orokorrean, puzzleekin alderatzen dut beti: artxibo istoriokoetara joaten naiz, garaiko jantziak dituzten liburuak ikusi ditut, margolanak, apaizen liburuak, Internet, garai horietan oinarritutako pelikulen erreferentziak. Beraz, erreferentzia guzti horien artean bakoitzetik interesgarriago suertatzen zaidan hori hartzen dut eta, horrela, diseinu multzo bat sortzen dut.
‘Gaua’ pelikularen kasuan, zein da, zure aburuz, jantzien elementurik esanguratsuena?
Pelikulak dauzkan koloreak, hauen aberastasuna, Paul eta nik hori helarazi nahi genuen, hau batez ere jende dirudunean ikusten zen. Honekin batera, hein handi batean aintzinako pelikuletan hartu den ideia aldatzea zen asmoa, dena ez baitzen ez marroia ezta grisa. Egia da guztiek ez zeukatela kolore aberastasun horretaz gozatzeko aukera, baina egon bazegoen, ez koloreetan bakarrik, xehetasunetan eta ukituetan ere. Niretzat, pelikularen balioa, ehungintzaren alorrean behintzat, ukituetan ikus daiteke, garai hartako 25 ukitu errealista inguru birsortu ahal izan ditugulako. Errealista den zerbait erakusteaz gain, kultura gogorarazi eta konektatu dugu, kultura ere janzkera baita.
Pelikulak sorginen jatorriaren gaia jorratzen du, eta, Paul Urkijo zuzendariak aipatu duenez, beste ikuspegi batetik egin nahi izan du, ahaldun-tzean zentratuta, hain justu. Nolakoa izan da sorginen inguruan zegoen narratiba hori jan-tziteriaren bidez aldatzea?
Ez dut uste ezer aldatu dugunik, azken urteetan emakumeak sorginak baino jakinduria askoko pertsonak, ikasi nahi zutenak edo nortasun handikoak zirela konturatzen hasi dira. Paulek egin duena, nire ustez, justizia ariketa bat da, nolabait kontuan hartu interes politikoengatik gertatzen zen zerbait zela eta bidezko espazio bat sortu du, maltzurrak ez zirela kontatzeko.
Goya sarietarako izendatuta egon zara lau aldiz, aurtengoan ‘Gaua’-rengatik. ‘Akelarre’-n egindako lanari esker saria lortu zenuen. Garaiarekiko konexioa sentitu duzu?
Bai, aurrekoan Pauli esan nion, ni ez naiz mistikoa, baina karma dagoela uste dut; emakume guzti hauei egin zitzaiena nonbait gera-tzen da. Ez dakit irabaziko dudan, baina izendatua izan izana garai eta gai unibertsal berdineko pelikulengatik (narratiba ezberdina izan arren) uste dut seinale bat dela: energia femeninoak, nolabait, entzuten nauela eta eskertzen duela pentsatzera eramaten nau, hala jaso nuen Akelarre-n.
