TEMAS
431 casos de Covid-19 el domingo | Búsqueda en Rochapea  | Fallece Stevan Jelovac a los 32 años

"Gero eta emakumezko egile gehiago dago literatura beltzean, ikuspegia aldatzen ari da"

Pamplona Negra jaialdiaren baitan, eleberri beltzaren zaleek Miren Gorrotxategi '33 ezkil' eleberriaren idazlearekin solas egiteko parada izan zuten atzo, Elkarren

18.01.2020 | 09:30
Miren Gorrotxategi idazle azpeitiarra, atzo, Iruñeko Elkar liburu-dendan ospatutako 'Kafe beltza' saioa hasi aurretik.

IRUÑEA – Duela ia lau urte plazaratu zuen Miren Gorrotxategik (Azpeitia, Gipuzkoa, 1981) bere lehenengo eleberria, 33 ezkil izenburupean, Agustin Zubikarai bekaren lagun-tzarekin. Landa eremuko herrixka batean, baserri giroan kokatzen da trama, lurpetik azaleratzen diren giza hezur batzuk ditu abiapuntu. Hezurrak nola, eleberriko protagonista den familiaren sekretuak ere azaleratzen joaten dira, irakurketan aurrera egin ahala. Tentsioa, misterioa, hilotzak, ikerketa... Genero beltzaren ohiko tresnak erabiltzen aski ongi badakiela erakutsi du Gorrotxategik bere estrainekoan.

2016an argitaratu zenuen 33 ezkil. Ordutik bide oparoa egin du, harrera beroa izan du bai irakurle bai kritikaren aldetik.

–Bai, orain jada distantzia pixka batekin, baina gogoratzen
dut ateratzekotan zenean banuela beldur hori, ze harrera izango
zuen bai kritikaren aldetik bai publikolaren aldetik. Eta izan
duenarekin ezin gusturago, jaso dudan erantzuna oso positiboa
izan da alde guztietatik, eta 111 Akademia sarietarako izendatuta
egon zen eta kaleratu eta berehala film bat egiteko proiektua
ere agertu zen. Inoiz imaginatuko ez nuen dimentsioa hartu zuen.

Imanol Rayok zuzenduko du filma, Hil kanpaiak izenburupean. Noraino
inplikatu zara proiektuan?

–Grabaketak uda amaiera aldera egin zituzten, iraila amaiera
eta urrian, eta filmaketan izan nintzen lehenengo astean, nire
fikziozko mundu hori kokatu ahal izan nuen. Harrezkero ez dut
gehiago jarraitu, orain beste fase batean dago, muntaia, soinua
eta guzti horretan dabiltza buru-belarri. Haria ez da berdina,
erran dezagun liburuan oinarrituta dagoela baina ez dela erreprodukzio
fidela inondik ere. Gogoz nago emaitza ikusteko.

33 ezkil, argi eta garbi genero beltzean kokatzen den nobela da. Hala ere, ulertua dudanez, generoaren hautua ez zen aurreikusi zenuen zerbait, ezta?

–Idazketaren helburuan gehiegi hausnartu gabe abiatu nintzen.
Idazteko ariketa bat zen, besterik gabe, eta aurrera egin ahala
forma har-tzen joan zen. Ustekabean agertzen diren hezur batzurekin
hasten den istorio honetan, jorra zitekeen bide bat izan zitekeen
genero beltza, noski. Amaitu nuenean, generoz aldatzeko gogoa
neukan eta pentsatu nuen "Beno, bigarren bat egiten badut ez
dut uste genero honetakoa izanen denik". Azkenean, idazten hasi
eta berriro bide berdinera bideratu naiz.

Bai irakurle bai idazle harrapa-tzen dituen genero bat delako, akaso...

–Bai, agian hori da. Niri harrapatu nau behintzat, saiatu nahiz
beste zerbait egiten baina... Nik esango nuke datorrena beltz-beltza
ere ez dela, gris iluna dela esanen nuke, baina badauka generotik.

Lehenengo eleberrian baserriaren testuinguruan kokatu zenuen trama. Bigarrenak ere izanen du ku-tsu hori?

–Ez. Oraindik prozesuan dago eta ezin dut gehiegi esan, baina
hasiera batean Nafarroago upategi batean kokatuko da. Landa eremutik,
hala ere, badu.

Zenbat daukate zure lanek desagertzen ari den mundu baten aldarrikapenetik?

–Bigarren honek ez dakit, baina lehenengoak, dudarik gabe,
asko dauka horretatik. Gurasoak baserrikoak ditut eta belaunaldien
arteko etena nabarmena da, bai haiengandik gurera, bai baserriei
dagokienez ere: Haiek bizi izan zituzten baserriek ez dute ezer
ikustekorik gaur egungo baserriekin. Asko aldatu den giroa eta,
orokorrean, mundua da.

Pertsonaiak eraikitzerakoan, ezinbestekoa da euren iluntasuna nabarmentzea?

–Denok dugu alderdi ilun bat, alderdi gris bat. Hortik tira
behar da. Nire kasuan behintzat, bai aurreko eleberrian bai orain
idazten ari naizen honetan, pertsonaia guztiek daukate alde ilun
bat edo, behintzat, ezkutuan dagoen alde bat. Bigarren nobelan
horrekin ari naiz jokatzen: Zenbat dakigu ondokoei buruz? Zenbateraino
ezagutzen ditugu? Zer da alfonbrapean gelditzen den guzti hori?

Zure lehenengo eleberrian, pertsonaia nagusia gizonezkoa izan arren, emakumezko pertsonaiei pisu berezia eman zenien, ezta?

–Nahiko modu naturalean gertatu zen zerbait izan zen. Agian,
idazlea eta pertsonaien artean distantzia pixkat jarri nahi nuen,
sobera ez inplikatzeko. Horregatik, hasiera batean pertsonaia
nagusia gizonezkoa izatea erabaki nuen, Nestor. Baina gero, idazten
ari nintzen heinean, protagonismoa hartzen joan zen emakumea,
Nestorren ama. Bigarren nobela honetan, guzti hori alde batera
utzi eta protagonismoa zuzenean emakume bati eman diot.

Tradizionalki genero oso maskulinoa izan de horri buelta eman eta emakumezkoek protagonismoa irabazten ari direla dirudi azken aldian...

–Bai, agian bai. Emakume idazleak nobela beltzean ere gero
eta gehiago dira eta ikuspegia aldatzen ari da, mundua aldatzen
ari den moduan.

Genero beltzak ia ezinbestean kritika soziala eskutik daramala errango zenuke?

–Nik uste dut baietz. Beltzak ere, beltz bakarrik izate horretan,
ez dakit zenbaterainokoa duen bidea. Nik uste dut badela literaturaren
fun-tzioetako bat kritika soziala. Nik hala erabili nuen lehenengo
nobelan, beste hainbat istorio kontatzeko bide gisa hartu nuen
generoa. Askotan gertatzen den zerbait dela uste dut.

Nobela beltza oso genero zehatza da, definitua nolabait. Zein dira, zure iritziz, eleberri beltz batean sekula falta ezin diren elementuak?

–Oso orokorra den arren, misterioa dela esanen nuke. Hilotzak
ere, neurri batean, ezinbestekoak dira baina ez dakit zenbateraino.
Hala ere, niri behintzat, detektibea erdigunean duen genero prototipo
horretatik aldentzea gustatzen zait.

Erreferentzia zehatzik badituzu literatura alor honetan?

–Ez. Ez da, gainera, gehiegi irakur-tzen dudan genero bat.
Denetatik irakurtzea gustatzen zait. Gainera, eredua nik ez dut
literaturan bakarrik aurkitzen: izan daiteke zineman edo bestelako
arteetan. Oso zabala da inspirazioa. Egunkaria irekitzea bakarrik
nahikoa izaten da askotan literatura beltzerako gaiak aurki-tzeko...

Zer erranen zenioke genero hau azpi-genero bezala gutxiesten dutenei?

–Ez dudala hala denik uste. Kritikaren aldetik hala onartua
izan da, azpi-genero gisa, ikuspegi elitista batetik. Herriari
iristen zaion genero bat dela iruditzen zait, publikoak hori
eskatzen du, beraz, agian oinak lurrera jeitsi eta literatura
zer den edo zer ez den eztabaidatu beharko genuke. Jendea literaturara
gerturatzea gero eta zailagoa zaigu: irakaslea naiz eta badakit
gaztetxoek berehalakotasuna bilatzen dutela. Ikus-entzunezkoa
den munduan, literatura gero eta arrotzago ikusten dute. Masa-kontsumokoa
bada ere, gaztetxo zein helduak nolabait lotzea lortzen badu,
zergatik gutxietsi? Horrek badu bere meritua...

Gurean ere gero eta indartsuago den generoa dugu, ezta?

–Bai, literatura beltza gero eta gehiago idazten da euskaraz
baina esanen nuke oraindik gutxienekoa dela. Badago tartea oraindik.

noticias de noticiasdenavarra