Enaritz Furyak euskal artistak abenduan Iruñeko Santas Pascuas jaialdian eman behar zuen kontzertua bertan behera utzi behar zuela Instagramen argitaratu zuenean (Irunen beste bat atzeratu behar izan ondoren), mezua ez zegoen epikaz eta dramatismoz inguratuta. Gelditzeko, airea hartzeko eta aurrerago energia berrituaz itzultzeko beharraz ari zen. Tonu lasaia zuen, ia etxekoa. Izenburu handirik eta adierazpen gurutzaturik gabe, musikaren industrian gero eta ohikoagoa den zerbaiti izena jarri zion artistak: akidura iraunkorra eta etenaldiaren beharra osasun neurri gisa. Baina, horrelako mezu batek arrisku handia du artista baten karrerarako eta, beraz, adorea eskatzen du erabakiak. Nork baimendu diezaioke bere buruari geldi-tzea gaur egungo industrian?
Eszena independentean, desgaste hori oso gutxitan agertzen da ozenki. Metatu, eutsi eta ezkutuan eramaten da. Eszena edo industria horretan espazio bat edukitze hutsa eskertzekoa balitz bezala, “zure ametsa betetzea” ahalbidetzeagatik. Areto txikietako birak, etengabeko joan etorriak, entseguak, sareak kudeatu, elkarrizketak, dirulaguntzen bilaketa edo talde teknikoekiko koordinazioa (askotan gutxienekoak izaten dira edo artista bera lan guztia egiten). Izan ere, musikari garaikideak ez du konposatu eta jo bakarrik egiten: kudeatu, komunikatu eta planifikatu ere egiten du. Gainera, plataforma digitalek eskatzen duten esposizio iraunkorrak presio geruza bat gehi-tzen du. Ez da nahikoa disko bat kaleratzea; hilabetetan eutsi behar zaio aktiboki sareetan. Testuinguru horretan, geldi-tzeak bisibilizazioa galtzeko benetako arriskua bere gain hartzea dakar. Artistek bizi-tza pertsonalak, osasun arazoak (mentalak eta fisikoak) eta bajekin arindu ezin direnak ere badituztela ez aipa-tzeagatik…
Etenik gabe, akiduraraino
Andreu Buenafuente ez da adibide oso aproposa bestelako kategoria eta pribilegioengatik, baina orain dela oso gutxi bueltatu da bere aktibitate profesionalera, antsietate krisi batek jota hiru hilabetez geldi egon ondoren. Bere Nadie sabe nadapodcastera bueltatuta, aitortu du “bizitzan hiltzea” bezalakoa izan dela, jaso dituen babes mezuak presiotzat jaso dituelako. Baina kasu gutxik izan dute Paco Amoroso eta Catriel bikote argentinarrak beazain ikusgarritasun handia. 2025eko hazkunde izugarriaren ondoren (nazioarteko kontzertuak, jaialdi handiak...), bizitza osoa underground musikan eman ondoren, proiektuak bere punturik altuenetako bat lortu zuen Grammy sarien orbitan errekonozimendua jaso zuenean. Hala ere, arrakasta bizkorreko testuinguru horretan bertan, biek iragarri zuten datak bertan behera utzi eta berriro programatuko zituztela, baita argitalpenak atzeratuko zituztela ere, bira zorrotzengatik pilatutako neke fisiko eta emozionala eta kudeatzeko zaila den gehiegizko esposizioa argudiatuz.
Izan ere, musikari garaikideak ez du konposatu eta jo bakarrik egiten: kudeatu, komunikatu eta planifikatu ere egiten du
Haien komunikatuetan argi eta garbi adierazi zuten guztiz hautsi aurretik geldiunea egin behar zutela, eta onartu zuten erritmoa dela iraunkorra epe luzera. Hilabete batzuk geroago, bikotea berriro agertu da, material berria argitaratu eta Stingekin (nazioarteko poparen ikonoa eta bestelako belaunaldi batekoa) lankidetza deigarria barne hartzen zuen sormen aro berri batekin, geldialdiaren ondoren ongizateari eta “berpizkundeari” lotutako estetika txertatzen zuen kanpaina batean. Estetikak meditazio sektarena dirudi eta ahots tonu lasaian esker oneko hitzak besterik ez zituzten esaten. Beraz, zaila da ironia edo mezu benetan konprometitua bereiztea. Erreakzioa enpatikoa izan da gehienbat, osasun mentalaren inguruko gardentasuna ospatuz; baina eztabaida berehala agertu zen.
Hemen gai deseroso bat azalera daiteke: burnouta gaur egungo narratiba kulturalean instrumentalizatzera irits daiteke? Instrumentalizatzeak ez du esan nahi nahitaez itxurak egin behar direnik, baizik eta etenaldia artistaren kontakizun publikoan integratu daitekela. Egiazkotasuna merkatu balioa den ekosistema batean, zaurgarritasuna ere eduki gisa erabil daiteke. Atsedenerako komunikatua mezu estrategiko bihurtzen da, publikoarekiko lotura indartzen duen gardentasun keinu ba bezalak. Etenaldiak isiltasun absolutua izateari utzi dio, eta proiektuarekin batera merkantilizatu daitekeen parte bihurtzen da.
Denok gara gelditzeko gai?
Noski, komentatutako adibideak oso urruti daude tokiko artistek dituzten aukera materialetatik. Hau da, gelditzeko aukera ez da homogeneoa. Nazioarteko bira bat bertan behera uzteak galera ekonomiko esanguratsuak dakartza, baina eremu independentean, aldiz, bertan behera utzitako emanaldi bakoitzak zuzenean eragiten dio artistaren ekonomia pertsonalari. Bizirik irauteko bitarteko formulak ere badaude. Izaro euskal abeslariak bere amatasunaren aurrean egutegia egokitzea erabaki du, datak eta erritmoak berrantolatuz, jarduera erabat utzi gabe. Ez da erabateko geldialdia, denboraren birbanaketa baizik. Gogoratu, gainera, ekoizpen etapetan artistak diru bat inbertitzen duela, eta gero diru hori zuzenekoaren bidez berreskuratu behar duela. Era horretako erabakiek, zaintzen dimentsioa eta epe luzerako iraunkortasuna irekitzen dute musikaren industrian. Prest al dago sektorea etengabeko produktibitatearen logikari erantzuten ez dioten ibilbideak bere gain hartzeko?
Funtsean, musikaren burnoutari buruzko eztabaidak etengabeko azelerazioan oinarritutako funtzionamendu eredua salatzen du: argitara-tzea, biratzea, promozionatzea eta errepikatzea. Atsedena estrategia publiko bihurtzen duenaren eta premia isil gisa bizi duenaren arteko aldeak egiturazko arrakala erakusten du. Agian, industriaren benetako erronka ez da soilik osasun mentalaz hitz egitea, baizik eta gelditzeko baldintzak sortzea eskubide bezala.
