Nola ikusi eklipsea arriskurik gabe

Datorren abuztuaren 12an, Nafarroako 141 udalerrik ikusiko dute Eguzki-eklipse osoa. Erribera izango da fenomenoak gehien iraungo duen eremua: zenbait herritan, ia minutu eta erdiko iluntasun osoa izango da egun-argitan.

Fenomenoa arazorik gabe bizitzen laguntzeko, Eklipseen Hirukoterako Ministerioarteko Batzordeak osasun, logistika eta ingurumen arloko gomendioak biltzen dituen gida bat argitaratu du, 12 ministeriok eta 17 autonomia-erkidegok prestatua. Arrazoia argia da: eklipse oso batek ehunka mila pertsona erakartzen ditu aire zabaleko guneetara abuztu bete-betean, eta, informazio argirik gabe, konbinazio horrek arrisku zehatzak sor ditzake.

Benetan babesten duten betaurreko bakarrak

Dokumentuko lehen abisua ikusmenarekin lotuta dago, eta garrantzitsuena da. Eguzkia iragazki egokirik gabe begiratzeak eklipsearen fase partzialetan —osotasuneko une laburrak izan ezik gainerako guztietan— eguzki-erretinopatia eragin dezake, erretinaren zatirik sentikorrenean sortzen den erredura. Benetan babesten duten betaurreko bakarrak ISO 12312-2:2015 homologazio-zigilua daramatenak dira. Eguzkitako betaurreko arruntek, oso ilunak diruditen arren, ez dute begia kaltetzen duen erradiazioa blokeatzen.

Dokumentuak ohartarazten du homologatutako betaurrekoak ere arriskutsu bihur daitezkeela marratuta, tolestuta edo zulotuta badaude. Akats txiki batek nahikoa izan daiteke argi kontzentratua sartzeko. Erabili aurretik, komeni da ondo ikuskatzea. Aurreko eklipseetan, segurtasun-estandarrik betetzen ez zuten faltsifikazio ugari zabaldu ziren; horregatik, beharrezkoa da markaketa egokia dutela eta hornitzaile fidagarri batetik datozela egiaztatzea.

Teleskopioak edo kamerak erabiltzen dituztenek jakin behar dute gailu horiek eguzki-argia handitzen dutela. ISO betaurrekoak erabiltzea ez da nahikoa: iragazkiak objektiboaren aurrealdean egon behar du jarrita, ez begian. Babes hori gabe, lesioa ia berehala gerta daiteke.

Badago gogoratzea merezi duen salbuespen bat: Ilargiak eguzki-diskoa erabat estaltzen duen segundoetan —osotasuna deitzen den unean— betaurrekoak kendu eta begi hutsez begira daiteke. Baina eguzki-argiaren lehen distira agertzen denean, berriro jarri behar dira berehala. Leiho hori 2026ko eta 2027ko eklipseetan bakarrik existitzen da; 2028ko urtarrilekoa eraztun-eklipsea izango da —Eguzkia ez da inoiz erabat estalita geratzen—, eta betaurrekoak une oro jarrita eduki behar dira.

Beroa, gutxiesten den arriskua

2026ko eta 2027ko eklipseak abuztu bete-betean gertatuko dira. Ikuskizuna hasi aurretik, ordu luzez egongo dira eguzkitan eklipsea zelai edo gune irekietatik ikusi nahi dutenak. Dokumentuak gogorarazten du eguzkitako krema etxetik irten baino 30 minutu lehenago eman behar dela eta bi ordutik behin berritu; arropa arinak eta txanoek kremak bakarrik baino babes handiagoa ematen dutela, eta ura maiz edan behar dela, egarri izan ez arren. Kafeina edo alkohola duten edariek deshidratazioa azkartzen dute.

Pertsona batzuek besteek baino arrisku handiagoa dute: adinekoek, haurtxoek, haurdun dauden emakumeek eta bihotzeko gaixotasunak, diabetesa edo hipertentsioa dituztenek. Muturreko beroak egoera horiek guztiak larriagotu ditzake. Gidak ohartarazten du, gainera, botika batzuek erradiazio ultramorearekiko sentikortasuna handitzen dutela. Ohiko tratamenduren bat hartzen duenak medikuarekin edo farmazialariarekin kontsultatu beharko luke eguzkitan orduak eman aurretik.

Ez da inor —ez pertsonarik, ez animaliarik— utzi behar eguzkitan aparkatutako auto itxi baten barruan.

Errepide kolapsatuak eta seinalerik gabeko mugikorra

Dokumentuak beste herrialde batzuetako aurreko eklipseek nabarmen frogatu duten zerbaiti buruz ohartarazten du: logistikaren kolapsoa edozein osasun-arrisku bezain larria izan daiteke. Fenomenoaren aurretik eta ondoren auto-ilarak espero dira errepide nagusi eta bigarren mailakoetan. Eta bat-bateko iluntasunean —Eguzkia desagertzen den segundo horietan— gidatzea bereziki arriskutsua izango da. Eklipsea ikusteko bazterbidean gelditzea ideia txarra da: iraganeko gertaeretan trafiko-istripuak eragin zituen eta, gainera, larrialdi-zerbitzuen sarbidea oztopatu dezake.

Antzeko zerbait gertatzen da mugikorrekin ere: telefonia-sareak kolapsatu egiten dira kontzentrazio masiboetan. Dokumentuak FM irrati bat eramatea gomendatzen du alternatiba gisa eta, batez ere, aldez aurretik taldeko kideekin elkargune bat adostea, komunikazioek huts egiten badute ere. Ura, janaria eta erregai nahikoa eramatea pasadizo huts baten eta arazo larri baten arteko aldea izan daiteke.

Agintariek 20 behaketa-gune ofizial prestatu dituzte Nafarroa osoan: Arguedas, Errege Bardea (Aguilares eta El Ferial), Buñuel, Cárcar, Cascante, Castejon, Corella, Fitero, Larraga, Lerin, Lodosa, Martzilla, Mendabia, Azkoien, Ribaforada, Sendaviva, Tafalla, Tutera eta Viana.

Suaren arriskua

Udako eklipseak Espainiako baso-sutearen arrisku handieneko garaiarekin bat datoz. Araudiak dagoeneko debekatzen du egun horietan mendiko eremuetan sua piztea.

Dokumentuak gogorarazten du landaredi lehorraren gainean aparkatzeak sute bat eragin dezakeela, autoaren katalizatzaileak tenperatura oso altuak hartzen baititu. Gainera, ibilgailua gaizki aparkatuta baso-pistak blokeatzeak suhiltzaileen sarbidea eragotz dezake.

Joan-etorria egin aurretik, komeni da Estatuko Meteorologia Agentziak (AEMET) helmugako eremurako argitaratzen duen sute-arriskuaren maila kontsultatzea.

Dokumentuaren azken gomendioa da, ahal duenak, etxetik ikustea. Osotasun-eremuak zeharkatzen duen udalerrietako batean bizi denak —2026ko abuztuan A Coruñatik Mallorcaraino doan zerrenda horretan— inork baino errazago dauka. Ez du inora joan beharrik: bere kaletik, terrazatik edo auzoko parketik ikus dezake.

Askorentzat, bereziki Nafarroako 141 udalerritan, behaketa-punturik onena gertuen dutena izango da.