Zergatik etorkin batzuk onartu eta beste batzuk baztertu egiten dituzte herritarrek? Harvardeko eta Brigham Young Unibertsitateko ikertzaileek Science Advances aldizkarian argitaratutako metaanalisi berri bat pertzepzioak, aurreiritziak, kidetasunak eta lan- eta ekonomia-interesak gurutzatzen diren galdera konplexu horri erantzuten saiatzen da.

Azterlana 2012 eta 2024 artean 36 herrialdetan egindako 100 inkesta-esperimentutan oinarrituta egin dute. Erabilitako datu-basea izugarria da: sei kontinenteetako 142.817 parte-hartzaile eta ebaluatutako ia 1,5 milioi etorkin-profil bildu ditu.

Metaanalisi hau ez da soilik jendeak uste duenaren argazki bat, migrazioarekiko lehentasunen eta horiek baldintzatzen dituzten faktore nagusien erradiografia globala da ia. Emaitzen arabera, alderdi kulturalek, ekonomikoek, juridikoek eta humanitarioek dute eragin handiena migrazio-lehentasunetan, eta joera hori antzera errepikatzen da aztertutako herrialde guztietan.

Pasaporteak uste baino gutxiago axola du

Urteetan zehar, eztabaidak galdera baten inguruan biratu du: herritarrek arrazoi kulturalengatik ala ekonomikoengatik baztertzen dituzte etorkinak? Azterlan honek iradokitzen duenez, gehien pisatzen duena ez da etorkina nongoa den, nor den eta zer ekarpen egin dezakeen baizik.

Norbaiti kulturalki antzeko herrialde bateko etorkina ala kulturalki desberdineko bat nahiago lukeen galdetzen zaionean, efektua ia nulua da. Jatorri geografikoak, bere horretan, oso pisu txikia du.

Etorkinak gizabanako gisa dakarrenak makurtzen du balantza. Harrera-herrialdeko hizkuntza ondo hitz egiteak onarpena lortzeko probabilitatea hamar puntu portzentual handitzen du. Kualifikazio handiko lanbidea izateak beste hamar puntu gehitzen ditu. Eta herrialdean dagoeneko finkatuta dauden senideak izateak hamahiru puntu handitzen du onarpena; azterlanean neurtutako ezaugarrien artean eragin handiena duen faktorea da.

Kontrako muturrean, dokumentaziorik gabe sartu izanak bederatzi puntu murrizten ditu onarpen-aukerak. Eta hori horrela da aztertutako herrialde guztietan, ia salbuespenik gabe. Muga modu irregularrean zeharkatzeak gaitzespen ia unibertsala sortzen du.

Errefuxiatuak bai, baina ez edonor

Indarkeriatik edo jazarpenetik ihesi doazen etorkinak lan bila etortzen direnak baino askoz ere onartuagoak dira. Bi taldeen arteko aldea ia hogei puntu portzentualera iristen da. Itxuraz, gizartea eztabaida politikoak iradokitzen duena baino errukitsuagoa da.

Baina ñabardurak ere badaude. Inkestatuek asilo-eskatzaileak ebaluatzen ari direla dakitenean, zorrotzago jokatzen dute gizonekin. Egileen arabera, gizonezko biktimek ez dute hainbesteko sinpatiarik pizten. Era berean, zigortuagoa izaten da arrazoi ekonomikoengatik migratu duela adierazten duena, motibazio hori asiloa eskatzearekin bateraezintzat jotzen baita.

Aldi berean, beste zenbait alderditan malguago jokatzen da. Gutxiago axola du errefuxiatua adinekoa izatea, hizkuntza ondo ez hitz egitea edo herrialde musulman batetik etortzea. Badirudi ihesean egote hutsak beste irizpide batzuk aktibatzen dituela.

Azken batean, errukia existitzen da, baina bere barne-arau propioak ditu.

Ekonomiak gero eta gehiago agintzen du

2012-2019 eta 2020-2024 aldietako inkestak alderatzean, ikertzaileek aldaketa nabarmena antzeman dute. Azken aldian bikoiztu egin da etorkin gazteak, lanean ari direnak, kualifikazio handikoak eta tokiko hizkuntza menderatzen dutenak hobesteko joera.

Zer dago aldaketa horren atzean? Datuen arabera, errenta baxuenak dituzten herritarrek beren irizpideak gogortu dituzte, diru-sarrera altuak dituztenek baino askoz gehiago.

Azalpenik logikoena lan-lehia da. Etorkin gehiago iristen diren heinean, haiekin lanpostu berak lortzeko lehian daudenak zorrotzago bihurtzen dira nor onartu erabakitzeko orduan. Ez dute zertan etorkin gutxiago nahi; beren aurkari zuzenak ez diren etorkinak nahi dituzte.

Aldaketa horrek, gainera, dimentsio historikoa du. Azterlanak 2014an egindako eragin handiko berrikuspen bat aipatzen du, zeinaren arabera faktore kulturalek ekonomikoek baino pisu handiagoa baitzuten migrazio-jarreretan. Metaanalisi horrek iradokitzen du joera alderantzikatu egin dela, eta orain kalkulu ekonomikoa dela nagusi.

Benetan zatitzen gaituena

Azterlanaren daturik deigarrienak ez dira, hain zuzen ere, errefuxiatuei edo soldatei buruzkoak; politikari buruzkoak dira.

Boto-emaile aurrerakoiek indarkeriatik ihes egiten dutenei mesede egiteko joera dute. Etorkinaren jatorria —bere erlijioa, kultura edo nazionalitatea—, neurri handi batean, ez da garrantzitsua haientzat.

Kontserbadoreek irizpide desberdinak dituzte abiapuntu. Etorkinak helmugako herrialdeko erlijio nagusia partekatzea, antzeko kulturetatik etortzea edo demokrazia sendoak dituzten herrialdeetakoa izatea baloratzen dute. Eta toleranteagoak dira immigrazio ekonomikoarekin, ezkerreko herrikideak baino.

Horrek azaltzen du datu globalen itxurazko kontraesana. Batez bestekoan, jatorrizko kulturak ia ez du eraginik lehentasunetan. Lehen begiratuan, badirudi inori ez zaiola gehiegi axola etorkina nondik datorren.

Baina batez besteko horrek berdinketa bat ezkutatzen du. Boto-emaile kontserbadoreak oso sentiberak dira faktore horrekiko; aurrerakoiek, berriz, ia ez dute kontuan hartzen. Kontrako efektuak elkarren artean ezeztatzen dira eta batez bestekoan desagertzen dira, tentsio hori existituko ez balitz bezala.

Egileen ondorioa da politikariek eta kazetariek “immigrazioari buruzko iritzi publikoa” gauza bakar bat balitz bezala aipatzen dutenean, sinplifikatu egiten dutela. Ez dago immigrazioari buruzko iritzi publiko bakarra; gutxienez bi daude, irizpide erabat desberdinetan oinarrituak.

Ñabardurak dituen adostasuna

Azterlanak erakusten du, halaber, onartu nahi den etorkin motari buruzko lehentasunak oso antzekoak direla mundu osoan.

Mendebaldeko Europako, Ipar Amerikako, Ekialdeko Europako, Latinoamerikako, Ekialde Ertaineko eta Saharaz hegoaldeko Afrikako herritarrek, funtsean, ezaugarri berak lehenesten dituzte. Adinak, enpleguak, kualifikazioak, legezko egoerak eta familia-loturek modu berean funtzionatzen dute Danimarkan zein Kolonbian, Hego Korean zein Ugandan.

Salbuespen puntualak daude. Afrikar jatorriak kalte egiten die Ipar Amerikako etorkinei, baina ez du eragin neurgarririk Mendebaldeko Europan. Indarkeriatik ihesi doazenekiko sinpatia handiagoa da Mendebaldeko Europan Ekialdeko Europan baino. Benetako ñabardurak dira, baina, funtsean, irizpideak herrialde batetik bestera errepikatzen dira.

Azterlanak bere mugak ere aitortzen ditu. Aztertutako lan gehienak Europan eta Estatu Batuetan oinarritzen dira, eta Hego Globaleko herrialdeak argi eta garbi ordezkaritza txikiegia dute. Lagina zabaltzeak gaur egun ezkutuan jarraitzen duten desadostasunak agerian utz ditzake.

Hala ere, datuek argi erakusten dutena nahikoa adierazgarria da. Jendeak ez ditu etorkinak batez ere nondik datozen kontuan hartuta epaitzen. Nor diren, zer ekarpen egiten duten eta, batez ere, nola iritsi diren hartzen du aintzat. Pasaporteak lan-kontratuak, egoitza-denborak edo agiriak arauan izateak baino pisu txikiagoa du. Eta, hala ere, jatorriak immigrazioari buruzko eztabaida politiko ia guztiaren ardatza izaten jarraitzen du.