Kutsadurak gantza handitzen du eta muskulua murrizten du

Ikerketak hiru urtez aztertu zituen gehiegizko pisua edo obesitatea eta sindrome metabolikoa zuten 54 eta 75 urte bitarteko 1.454 pertsona –glukosa altua, hipertentsioa edo gerri zabala bezalako alterazioen konbinazioa, diabetesa eta gaixotasun kardiobaskularra izateko arriskua biderkatzen duena–.

Balear Uharteetako Osasun Ikerketarako Institutuko (IdISBa) ikertzaileak buru dituen taldeak, PREDIMED-Plus saiakuntzaren barruan, Nafarroako Unibertsitateko eta Osasunbideko (Nafarroako Osasun Zerbitzua) ikertzaileen parte-hartzea izan du, Estatuko eta nazioarteko beste zentro batzuen artean.

PREDIMED-Plus Espainian egin den nutrizioari eta prebentzio kardiobaskularrari buruzko proiekturik handinahienetako bat da. 15 milioi euro baino gehiagoko finantzaketarekin, kaloria gutxiko dieta mediterraneoa, ariketa fisikoa eta laguntza psikologikoa konbinatzeak gehiegizko pisua duten pertsonen arrisku kardiobaskularra murrizten duen aztertzen du.

Pisuak esaten ez duena

Gorputz-masaren indizea –azterketa mediko guztietan agertzen den kiloen eta altuera karratuaren arteko zatidura hori– da gehiegizko pisua detektatzeko gehien erabiltzen den neurria, baina muga garrantzitsu bat du: ez du gantzaren eta giharraren artean bereizten. Bi pertsonak GMI bera izan dezakete eta osasun-profil guztiz desberdinak. Batek gantza metatu dezake barne-organoen inguruan, eta besteak, berriz, gihar ugari izan. Eta alde hori garrantzitsua da. Erraietako gantza, gibela, pankrea eta hestea inguratzen dituena, intsulinarekiko erresistentziarekin, hantura kronikoarekin eta 2 motako diabetesa zein bihotzeko gaixotasunak izateko arrisku handiagoarekin lotzen da.

Pisuak islatzen ez dituen barne-aldaketa horiek detektatzeko, ikertzaileek DXA teknika erabili zuten, –hezur-dentsitatea neurtzeko erabiltzen den irudi-teknika bera– gantz-masa totala, errai-gantz abdominala eta gihar-masa zehaztasunez kuantifikatzeko gai dena. Tresna horrekin bakarrik jakin zitekeen kutsadurak gorputzaren barne-konposizioa aldatzen ote zuen baskulak erakusten duenetik harago.

Parte-hartzaileak Espainiako bost hiritatik zetozen: Iruñea, León, Palma, Reus eta Bartzelona. Kataluniako hiriburuak izan zituen aztertutako kutsatzaileen kontzentraziorik handienak.

Kutsatzailerik kaltegarriena

Ikertzaileek hiru kutsatzaile neurtu zituzten: karbono beltza (ibilgailuen trafikoak sortutako kedarra), partikula finak –hain txikiak direnez biriketaraino iritsi eta odol-zirkulaziora igarotzen direnak– eta nitrogeno dioxidoa, batez ere diesel motorrek isurtzen duten gasa.

Kutsadurarekiko esposizioa parte-hartzaile bakoitzaren bizilekuaren helbidetik abiatuta kalkulatu zen, 100 metroko bereizmenarekin, mendebaldeko Europa osorako garatutako ereduak erabiliz.

Hiru kutsatzaileen artean, karbono beltza izan zen kaltegarriena. “Karbono beltza, hiri-trafikoaren adierazle argia, eragin handieneko kutsatzailea izan zen: maila altuagoak dituzten eremuetan bizitzea hiru urtean ia kilo bat gihar-masa galtzearekin lotu zen”, azaldu du Ariadna Curtok, ikerketaren lehen egileak.

Partikula finek antzeko loturak erakutsi zituzten, nahiz eta zertxobait ahulagoak izan; nitrogeno dioxidoak, berriz, segimenduaren hasieran baino ez zuen eragin argirik erakutsi.

Zenbat eta gazteago, orduan eta errai-gantz gehiago

Ikerketak erakusten du kutsadurak ez diela guztiei berdin eragiten. 65 urtetik beherako parte-hartzaileen artean, partikula finekiko esposizioa errai-gantza gehiago metatzearekin ere lotu zen –gibela, pankrea eta hesteak inguratzen dituen gantzarekin–, adin horretatik gorakoetan agertu ez zen efektua.

“Gure ikerketa, gainera, sabel-barrunbean pilatzen den errai-gantzaren lotura hori aztertzen duen lehenetarikoa da. Eragina 65 urtetik beherako parte-hartzaileengan baino ez zen agerikoa izan; horrek iradokitzen du kutsatzaileek errai-gantz gehiago pilatzea susta dezaketela heldu gazteagoengan, haien gantz-ehunak oraindik hazteko gaitasuna duelako”, adierazi du Dora Romaguerak, ikerketaren azken egileak.

Azalpen biologikoaren arabera, pertsona gazteagoen gantz-ehuna aktiboagoa eta moldagarriagoa da. Adinak aurrera egin ahala, gaitasun hori murriztu egiten da, eta horrek mugatu egingo luke kutsatzaileek adineko pertsonen errai-gantzean duten eragina.

Aireak metabolismoa zikintzen du

Nola alda dezake arnasten dugun aireak gure gorputzaren osaera?

Ikerketak azaltzen duenez, partikularik finenak organismoan sartzen direnean, estres oxidatiboa eragiten dute –substantzia kaltegarrien eta defentsa antioxidatzaileen arteko desoreka–, eta horrek mitokondrien funtzionamendua aldatzen du; hau da, muskulu-zeluletan energia sortzen duten egituren jarduera.

Mitokondriak kaltetuta daudenean, muskuluak energia gutxiago sortzen du eta proteina gehiago degradatzen ditu. Aldi berean, gantz-ehunean, estres horrek lipidoen pilaketa errazten du.

Gehiegizko pisua duten pertsonentzat badago larriagotzaile espezifiko bat: pertsona argalek baino aire gehiago arnasten dute minutuko eta arnasketa bakoitzean; ondorioz, arnastutako kutsatzaileen dosia handiagoa da.

Gainera, obesitatea duen pertsona baten organismoa etengabeko hantura-egoera batean dago jada, eta aire kutsatua arnasteak areagotu egiten du egoera hori. Elkar elikatzen duten bi kalte-iturri dira, eta berez egoera metaboliko ahulean dauden pertsonak bereziki zaurgarri bihurtzen dituzte.

Azterlanak berak ziurgabetasun-marjinak aitortzen ditu. Kutsadurari buruzko datuak bizilekuari dagozkio, eta ez dute jasotzen joan-etorrietan edo lantokian izandako benetako esposizioa, eta erabilitako ereduak 2010ekoak dira, nahiz eta ikertzaileek uste duten Espainiako egoera nahikoa egonkorra dela oraindik ere adierazgarriak izaten jarraitzeko.

Galdutako muskulua ez da be-rreskuratzen

60 urtetik aurrera giharra galtzeak ondorioak ditu. Zahartzaroan hauskortasunaren, erorketen eta autonomia galtzearen arrazoi nagusietako bat da. Eta kutsadurak muskuluan eragiten duen kaltea ez da puntuala, denborarekin metatu egiten baita. Kutsadura handieneko eremuetan bizi ziren pertsonek gihar gutxiago eta gantz gehiago zuten

ikerketaren hasieran; denborak aurrera egin ahala, gihar-masa gehiago galtzen eta gantz gehiago pilatzen jarraitzen zuten ingurune garbiagoetan bizi zirenekin alderatuta.

Ikertzaileek, gainera, aztertu zuten ea ariketa fisiko gehiago egiten zutenek hobeto jasaten zuten narriadura hori, baina ez zen hala izan: parte-hartzaile aktiboenek gihar-galera izan zuten eta gantza metatu zuten, pertsona sedentarioen proportzio berean.

Zahartze osasungarriarekin lotutako osasun publikoko estrategiek normalean dietan eta ariketa fisikoan jartzen dute arreta. Ikerketa honek gogorarazten du inguruneak ere garrantzia duela, eta airearen kutsadura osasun metabolikoan eragin zuzena duen ingurumen-faktoretzat hartu beharko litzatekeela. Bizi den auzoa, kale jendetsu batera dagoen distantzia, goizero leihotik sartzen den airearen kalitatea: hori guztia barrutik nola zahartzen garen zehazten duen ekuazioaren parte da, baskulan nabaritzen ez bada ere.