Joan den otsailak 27an 50 urte bete ziren Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoa aldarrikatu zenetik. Joan den astean, bost kontinenteetako lagun eta ordezkari politikoekin batera, Argeliako Auserd-Wilayan urteurrena ospatu zuten sahariarrek, nazioarteko errekonozimendu osoa lortzeko duen borrokaren zilegitasuna berrituz. SEAD, errealitate politiko-instituzional eztabaidaezina da, ezin da inola ere Estatu huts egindakotzat hartu, haren estatus juridikoa ordutik aldatu ez den arren: autodeterminazio-erreferenduma baten esperoan lurralde ez-autonomo bat, non Marokok ez duen inolako subiranotasuna, NBEren Segurtasun Kontseiluaren ebazpen guziek hola aldarrikaturik. Beraz, nazioarteko zuzenbideak erreferente juridiko ukaezina izaten jarraitzen du, eskubideak eta betebeharrak zedarrituz, ere formulak eta bermeak, zera, Mendebaldeko Saharako gatazka konpontzea-prozesuaren legitimitatea babes dezan. Hala ere, horri dagokionez baikorra izatea ez da inolako bermea. Alde batetik, 50 urte hauetan, zuzenbidearen eta estrategiaren arteko lehiak batzuen koldarkeria eta besteen lur-erreta politika izan dituelako ezaugarri, lurraldean status quo ez-legitimo baina iraunkor bat ezarriz. Eta bestetik, nazioarteko egungo panoramak eredu bera nabarmenki errepikatzen duelako: legez kanpoko gerrak, tresna gisa inoren lurralde subiranoak bereganatzeko eta haien baliabideak kontrolatzeko, herriak sarraskituz eta giza eskubiderik oinarrizkoenak urratuz. Ez zuzenbidea ez politika, kaosa eta basakeria besterik ez.
Berriro bolborategi bihurtutako Ekialde Ertainean aintzinatik finkatutako herri zaharren erresilientzia milaka urte direnekin alderatuta, 50 urteko borroka batek gutxi dirudi. Baina, egia esan, Saharako herriaren erresistentzia barea eta baketsua da nazioarteko zuzenbideak munduko ordena egituratzen duen kodizea izaten jarraitzen behar duela erakusten duen ebidentziarik baimenduena. Bestela, zer espero? Askotan apalaren ahotsa firmeena eta dardaratsuena da. Izan gaitezen haren oihartzuna.
